काठमाडौं । विश्व राजनीतिमा नयाँ शक्ति समीकरण तीव्र रूपमा देखिन थालेको छ। एकातिर अमेरिका नेतृत्वको पश्चिमी गठबन्धन छ भने अर्कोतिर चीन र रूसबीचको बढ्दो सामीप्यले विश्वलाई नयाँ ध्रुवीकरणतर्फ धकेलिरहेको विश्लेषण हुन थालेको छ।

चीनका राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रूसका राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन बीचको सम्बन्ध अहिले केवल कूटनीतिक सहकार्यमा सीमित छैन। दुवै नेताले एकअर्कालाई “सबैभन्दा निकट मित्र” भन्दै सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गर्दै आएका छन्।

बेइजिङमा भएको पछिल्लो भेटमा दुवै नेताबीच मानव जीवन लम्ब्याउने प्रविधिदेखि विश्व शक्ति सन्तुलनसम्म अनौपचारिक छलफल भएको विवरण बाहिरिएपछि उनीहरूको सम्बन्धको गहिराइबारे थप चर्चा सुरु भएको छ।

पश्चिमी प्रतिबन्धले रूसलाई चीनतर्फ धकेल्यो

युक्रेन युद्धपछि अमेरिका र युरोपेली देशहरूले रूसमाथि कडा आर्थिक प्रतिबन्ध लगाएपछि मस्कोका लागि बेइजिङ सबैभन्दा भरपर्दो साझेदार बनेको छ। अहिले रूसको व्यापार, ऊर्जा निर्यात, प्रविधि र औद्योगिक आपूर्तिमा चीनको भूमिका निर्णायक बन्दै गएको छ।

चिनियाँ कम्पनीहरूले रूसको बजारमा तीव्र विस्तार गरिरहेका छन्। पश्चिमी कम्पनीहरू बाहिरिएपछि सञ्चार, प्रविधि र अटोमोबाइल क्षेत्रमा चिनियाँ प्रभाव उल्लेखनीय रूपमा बढेको बताइन्छ।

चीन बलियो, रूस निर्भर ?

अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको सम्बन्धमा चीन स्पष्ट रूपमा बलियो पक्षका रूपमा देखिएको छ। चीनको विशाल अर्थतन्त्र र औद्योगिक क्षमता अगाडि रूस कमजोर देखिए पनि मस्कोले आफूलाई “कनिष्ठ साझेदार” मान्न तयार छैन।

रूसले चीनसँग सहकार्य गरिरहेको भए पनि आफ्नो सामरिक स्वतन्त्रता कायम राख्ने प्रयास गरिरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

साझा लक्ष्य : पश्चिमी वर्चस्वको प्रतिरोध

चीन र रूसलाई जोड्ने सबैभन्दा ठूलो सूत्र पश्चिमविरोधी रणनीति मानिएको छ। दुवै देश अमेरिकाको नेतृत्वमा रहेको विश्व व्यवस्थालाई चुनौती दिन चाहन्छन्।

संयुक्त राष्ट्रसंघदेखि ऊर्जा राजनीति, साइबर सुरक्षा, सैन्य सहकार्य र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा उनीहरूको धारणा धेरैजसो एउटै देखिन्छ। मानवअधिकार र लोकतन्त्रका नाममा पश्चिमले गर्ने दबाबविरुद्ध पनि दुवै देश एकअर्काको पक्षमा उभिने गरेका छन्।

विश्व राजनीति नयाँ मोडमा

विश्लेषकहरूका अनुसार चीन–रूस सम्बन्ध अब केवल अस्थायी साझेदारी होइन, दीर्घकालीन रणनीतिक गठजोडमा रूपान्तरण भइरहेको छ।

ऊर्जा, सैन्य प्रविधि, व्यापार र भू–राजनीतिक स्वार्थले जोडिएको यो सम्बन्ध आगामी वर्षहरूमा अझ बलियो बन्ने संकेत देखिएको छ। त्यसैले विश्व शक्ति सन्तुलनमा चीन–रूस धुरीले अमेरिकालाई कति चुनौती दिन सक्छ भन्ने प्रश्न अहिले अन्तर्राष्ट्रिय राजनीतिमा सबैभन्दा चासोको विषय बनेको छ।