काठमाडौं । साउदी अरेबियासँग श्रम सम्झौता गर्न नेपालको दीर्घकालीन प्रयास अन्ततः सार्थक बन्दै गएको छ । मन्त्रिपरिषद्बाट प्राप्त स्वीकृति पछि अब दुई देशबीचको औपचारिक सम्झौताको बाटो खुलेको छ । यो सम्झौता विशेषगरी नेपाली श्रमिकको अधिकार सुरक्षा, पारिश्रमिकको ग्यारेन्टी, बीमा तथा सामाजिक सुरक्षाको सुनिश्चितता जस्ता विषयमा केन्द्रित हुने अपेक्षा गरिएको छ ।

🔶 लामो प्रयासपछि खुलेको अवसर

नेपालले सन् २०१० देखि नै साउदीसँग श्रम सम्झौताको प्रस्ताव गर्दै आए पनि साउदीले खासै चासो नदिएको अवस्थामा, पछिल्ला महिनामा भने सकारात्मक संकेतहरू देखिएका छन् । जेनेभामा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय श्रम सम्मेलनका सन्दर्भमा भएको नेपाल-साउदी भेटवार्ताले यो प्रक्रिया औपचारिकता तर्फ उन्मुख गराएको हो ।

🔶 साउदीमा श्रमिकको अवस्था : समस्या र पीडा

हाल साउदी अरेबियामा पाँच लाखभन्दा बढी नेपाली श्रमिक कार्यरत छन् । उनीहरू मुख्यतः निर्माण, सुरक्षा गार्ड, सरसफाइ लगायतका क्षेत्रमा संलग्न छन् । तर, वर्षेनी अत्यधिक गर्मी, दुर्घटना, स्वास्थ्य समस्या, र श्रम शोषण का कारण ठूलो संख्यामा श्रमिकले ज्यान गुमाइरहेका छन् । रोजगारदाताले दिएको वाचा विपरीतको काम, अत्यधिक घण्टा काम, राहदानी जबर्जस्ती राख्ने, र मानव अधिकार उल्लंघन जस्ता समस्या आम छन् ।

🔶 प्रस्तावित श्रम सम्झौताबाट हुने सम्भावित फाइदाहरू

श्रम मन्त्रालयका अनुसार, सम्झौतामा निम्न विषयहरू समेटिनेछन्, जसले नेपाली श्रमिकको जीवनस्तर, अधिकार र सम्मानमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेछ:

✅ १. कानुनी सुरक्षा र श्रमिक अधिकारको सुनिश्चितता

• श्रमिकको कानुनी अधिकार र सामाजिक न्यायको प्रत्याभूति ।
• श्रमिकले कुनै समस्या परेमा सरकारी तहमा उजुरी गर्न सक्ने व्यवस्था ।

✅ २. न्यूनतम पारिश्रमिकको ग्यारेन्टी

• अब श्रमिकको तलब र सेवा–सुविधा करारअनुसार निश्चित गरिनेछ ।
• साउदीले हालसम्म नतोकेको न्यूनतम तलब अब सम्झौता मार्फत सुनिश्चित हुने अपेक्षा ।

✅ ३. २४ घण्टा बीमा सुविधा र क्षतिपूर्ति व्यवस्था

• दुर्घटना, मृत्यु, वा बिरामी भएका अवस्थामा बीमा र क्षतिपूर्ति पाउने व्यवस्था ।
• मृतक श्रमिकको शव छिटो फिर्ता ल्याउने प्रक्रिया सरल र छरितो बनाइनेछ ।

✅ ४. सामाजिक सुरक्षा र स्वास्थ्य सुविधा

• औषधोपचार तथा सामाजिक सुरक्षाको पहुँच सजिलो बनाइनेछ ।
• व्यवसायजन्य रोग र दुर्घटनाबाट पीडित श्रमिकको न्यायिक उपचार ।

✅ ५. रोजगारदाता परिवर्तनमा सहजता

• श्रमिकले करार सकिएपछि स्वतन्त्र रूपमा रोजगार परिवर्तन गर्न पाउने अधिकार ।
• तीन महिनासम्म तलब नपाएमा रोजगारदाता परिवर्तन गर्न सक्ने प्रस्ताव ।

✅ ६. शून्य लागतमा विदेश जाने सुविधा

• श्रमिक पठाउने प्रक्रिया सुलभ बनाइँदै सेवा शुल्क रोजगारदाताले बेहोर्ने व्यवस्था ।

✅ ७. राहदानी श्रमिककै नियन्त्रणमा

• अब राहदानी रोजगारदाताले राख्न नपाउने व्यवस्था सुनिश्चित गरिनेछ ।

✅ ८. श्रम शोषण रोक्न निगरानी संयन्त्र

• दुवै देशको संयुक्त संयन्त्र (Joint Technical Committee) मार्फत सम्झौताको कार्यान्वयन, निगरानी र गुनासो सुनुवाइ।

🔶 ‘बार्गेनिङ पावर’ बढेको मौका

साउदीले सन् २०३४ को फिफा विश्वकप आयोजना गर्ने भएकाले त्यहाँ निर्माण, होटल, यातायात जस्ता क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा श्रमिक आवश्यक पर्नेछ। यही कारण नेपालसहित श्रमिक आपूर्ति गर्ने देशहरूको बार्गेनिङ पावर उच्च छ। श्रम जानकारहरूका अनुसार, नेपालले अहिलेको अवसर सदुपयोग गर्दै श्रमिकको हकहितलाई केन्द्रमा राखेर सम्झौता गर्नुपर्ने समय हो।

🔶 आगामी बाटो

हाल सम्झौताको ठExact मिति र स्थान तय भइसकेको छैन। तर, सहमति अनुसार सिग्नेचरको तयारी भइरहेको छ। सहसचिव डण्डुराज घिमिरेका अनुसार, नेपालले मस्यौदामा सबै गन्तव्य मुलुकसँग समान रूपमा व्यवहार गर्नुपर्ने धारणा राखेको छ। कमजोर श्रम सम्झौताहरूको पुनरावलोकन गर्दै सबल सम्झौतामा रुपान्तरण गर्ने कार्य थालिएको छ।