काठमाडौं । शेयर बजारमा साउन मसान्त केवल आर्थिक वर्ष सकिएको मिति होइन, लगानीकर्ताले कम्पनीको कमाइलाई आफ्नो सम्भावित प्रतिफलसँग जोडेर हेर्ने समय पनि हो।

वाणिज्य बैंकहरूको चौथो त्रैमासिक वित्तीय विवरण बाहिरिएसँगै अहिले सबैभन्दा चासोको विषय बनेको छ—शेयरधनीले पाउने लाभांशको सम्भावना। यही हिसाबमा हेर्दा एउटा बैंकले फेरि आफूलाई अरूभन्दा निकै अगाडि उभ्याएको छ। एभरेष्ट बैंकको प्रतिशेयर वितरणयोग्य मुनाफा ३८ रुपैयाँ ३२ पैसा पुगेको छ। यो अंकले बैंकको लाभांश दिने क्षमता कति बलियो छ भन्ने देखाउँछ। कमाइ मात्र होइन, बाँड्न सक्ने क्षमता बैंकको नाफा हेरेर मात्रै लाभांशको अनुमान गर्न मिल्दैन। बैंकले कमाएको नाफामध्ये नियामकीय प्रावधान पूरा गरेपछि शेयरधनीलाई वितरण गर्न मिल्ने रकम नै महत्वपूर्ण हुन्छ। त्यही कारण अहिले लगानीकर्ताको नजर चौथो त्रैमासिकको नाफाभन्दा पनि ‘वितरणयोग्य नाफा’ मा पुगेको हो।

एभरेष्टको हकमा यही सूचकले उसलाई फेरि अग्रस्थानमा पुर्‍याएको छ। तर ठूलो क्षमता हुनुको अर्थ त्यति नै प्रतिशत लाभांश अनिवार्य रूपमा वितरण हुन्छ भन्ने होइन। अन्तिम निर्णय सञ्चालक समिति, नियामकीय व्यवस्था र साधारणसभाको प्रक्रियाबाट हुन्छ। अघिल्लो वर्षको रणनीति फेरि चर्चामा एभरेष्टको अहिलेको लाभांश क्षमता हेर्दा अघिल्लो वर्षको अभ्यास पनि सम्झनलायक छ। गत वर्ष पनि बैंकसँग झण्डै ३८ प्रतिशत लाभांश वितरण गर्न सक्ने क्षमता थियो। तर उसले २० प्रतिशत मात्रै वितरण गर्‍यो।

यसले बैंकले तत्काल सबै नाफा शेयरधनीलाई बाँड्नेभन्दा पूँजी बलियो बनाउने र भविष्यका लागि वित्तीय आधार सुरक्षित राख्ने रणनीति अपनाएको देखाउँछ। यही कारण लाभांश क्षमता र वास्तविक लाभांशबीचको अन्तरलाई बुझ्नु एभरेष्टका लगानीकर्ताका लागि अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।

बैंकिङ क्षेत्रको ठूलो तस्वीर

२० वाणिज्य बैंकको विवरणलाई समग्रमा हेर्दा सबैको अवस्था एउटै छैन। केही बैंकले लाभांश दिन सक्ने पर्याप्त आधार बनाएका छन्। केहीको क्षमता सीमित छ। केही बैंक भने वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक अवस्थामा पुगेका छन्। यसले बैंकिङ क्षेत्रमा नाफा र पूँजीको अवस्था बैंकपिच्छे कति फरक छ भन्ने देखाउँछ। गत वर्षको तुलनामा नौ बैंकको लाभांश क्षमता बढेको छ भने सात बैंकको घटेको छ। यद्यपि घटेका बैंकमध्ये पनि धेरैको अवस्था सकारात्मक नै छ।

अर्कोतर्फ चार बैंकको वितरणयोग्य नाफा ऋणात्मक देखिएको छ। यसले उनीहरूका शेयरधनीका लागि लाभांशको सम्भावना तत्काल कमजोर बनेको संकेत गर्छ। अंकले पनि देखाउँछ एभरेष्टको बल । एभरेष्टको वितरणयोग्य नाफा ५ अर्ब २५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी छ।

यो रकमले बैंकको प्रतिफल क्षमता दरको पछाडि रहेको वास्तविक वित्तीय आधार पनि देखाउँछ। तर शेयर बजारमा ठूलो नाफा मात्रै पर्याप्त हुँदैन। कम्पनीको चुक्ता पूँजी कति छ, त्यसको तुलनामा वितरणयोग्य नाफा कति छ र त्यसबाट प्रतिशेयर कति प्रतिफल दिन सकिन्छ भन्ने हिसाब अझ महत्वपूर्ण हुन्छ। यही ठाउँमा एभरेष्टको अवस्था आकर्षक देखिएको हो।

चौथो त्रैमासिक विवरण सार्वजनिक भइसकेपछि लाभांशको अनुमान गर्ने आधार तयार भएको छ। तर अहिलेको तथ्यांकलाई अन्तिम लाभांशका रूपमा बुझ्नु भने हतार हुनेछ। अब लगानीकर्ताले बैंकको सञ्चालक समितिको निर्णय, राष्ट्र बैंकका प्रावधान र साधारणसभाको स्वीकृति पर्खनुपर्नेछ।

तर प्रारम्भिक संकेतले एउटा कुरा भने प्रस्ट पारेको छ – लाभांश क्षमताको दौडमा एभरेष्टले फेरि आफ्नो झण्डा सबैभन्दा माथि गाडेको छ। अब प्रश्न उसले कति बाँड्न सक्छ भन्ने होइन, आफूले बनाएको ठूलो क्षमतामध्ये शेयरधनीका हातमा वास्तवमै कति पुर्‍याउँछ भन्ने हो।

-पावेल शाही