काठमाडौं । नेपाल प्रहरीलाई थप व्यावसायिक, अनुशासित, जवाफदेही र नागरिकमैत्री बनाउने अभियानमा प्रहरी महानिरीक्षक दानबहादुर कार्कीले अघि सारेका सुधारका प्रयासबीच उनीमाथि संसदीय समितिमा उठाइएका प्रश्नले बहस सिर्जना गरेको छ।

राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) का प्रतिनिधिसभा सदस्य खगेन्द्र सुनारले समितिको बैठकमा प्रहरीको कार्यशैली र नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाएपछि प्रहरी संगठनभित्रको सुधार र नेतृत्वको भूमिकाबारे बहस सुरु भएको हो। तर, प्रहरी नेतृत्वमाथि लगाइने आरोपभन्दा त्यसका आधार, प्रमाण र संगठन सुधारका लागि भइरहेको कामको वस्तुगत मूल्यांकन आवश्यक रहेको प्रहरी अधिकारीहरूको धारणा छ।

प्रहरी संगठन नागरिकको सुरक्षा, अपराध नियन्त्रण, अनुसन्धान र सार्वजनिक शान्ति कायम गर्ने राज्यको प्रमुख संयन्त्र हो। प्राकृतिक विपद्, दुर्घटना, सामाजिक तनाव तथा आपराधिक घटनाका बेला प्रहरी नै अग्रपंक्तिमा खटिन्छ।

यस्तो संगठनको नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी पाएका कार्कीले प्रहरीलाई थप चुस्त, अनुशासित र जवाफदेही बनाउने विषयलाई प्राथमिकतामा राखेको प्रहरी स्रोतको भनाइ छ। संगठनभित्रको कार्यसम्पादन सुधार, जिम्मेवारीप्रति जवाफदेहिता र नागरिकसँगको सम्बन्ध मजबुत बनाउने विषय नेतृत्वको मुख्य चुनौतीका रूपमा रहेको छ।

सुरक्षा निकायमाथि प्रश्न उठाउनु लोकतान्त्रिक व्यवस्थामा स्वाभाविक प्रक्रिया हो। प्रहरीको कामकारबाहीमा कमजोरी भए संसदीय समिति, नागरिक समाज र सञ्चारमाध्यमले प्रश्न उठाउन पाउँछन्।

तर, प्रहरी संगठन वा नेतृत्वमाथि गम्भीर आरोप लगाउँदा त्यसको आधार र प्रमाण सार्वजनिक बहसको महत्वपूर्ण विषय बन्ने गर्दछ। प्रमाणबिनाका आरोपले व्यक्तिगत रूपमा प्रहरी नेतृत्वलाई मात्र होइन, हजारौं प्रहरी कर्मचारीको मनोबलमा समेत असर पार्न सक्ने सुरक्षा अधिकारीहरूको भनाइ छ।

बाढी–पहिरो, आगलागी, दुर्घटना, अपराध तथा अन्य विपद्का बेला नागरिकको उद्धार र सुरक्षामा नेपाल प्रहरी अग्रपंक्तिमा खटिँदै आएको छ। नागरिक संकटमा पर्दा घटनास्थलमा पुग्ने, उद्धार गर्ने र कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउने जिम्मेवारी प्रहरीकै हुन्छ।

त्यसैले प्रहरीलाई कमजोर बनाउने होइन, भएका कमजोरी सुधार्दै संगठनलाई अझ सक्षम बनाउनु आवश्यक देखिन्छ। नेतृत्वमाथि प्रश्न उठे पनि प्रहरी संगठनको संस्थागत मनोबल कमजोर पार्ने भाष्य निर्माण गर्नुको सट्टा सुधारका लागि रचनात्मक दबाब दिनुपर्ने प्रहरी अधिकारीहरूको धारणा छ।

दानबहादुर कार्कीमाथि उठाइएका प्रश्नको मूल्यांकन पनि आरोप र राजनीतिक धारणाभन्दा प्रहरी संगठनमा भएका सुधार, अपराध अनुसन्धानको प्रभावकारिता, नागरिक सुरक्षा, अनुशासन र जवाफदेहिताका आधारमा गरिनुपर्ने देखिन्छ।

प्रहरी महानिरीक्षक कुनै राजनीतिक दलका प्रतिनिधि होइनन्। उनको मूल जिम्मेवारी कानुन कार्यान्वयन, नागरिक सुरक्षा र संगठनलाई व्यावसायिक रूपमा सञ्चालन गर्नु हो। त्यसैले प्रहरी नेतृत्वलाई विवादको केन्द्रमा तान्नुभन्दा कामको परिणामबाट मूल्यांकन गर्ने संस्कार विकास गर्नु आवश्यक छ। प्रहरी नेतृत्वमाथि प्रश्न उठाउन सकिन्छ, तर प्रश्न तथ्यमा आधारित हुनुपर्छ। किनकि संकटमा नागरिकको पहिलो भरोसामध्ये नेपाल प्रहरी पनि एक हो—र त्यसको नेतृत्वलाई कमजोर पारेर होइन, सक्षम बनाएर मात्रै नागरिक सुरक्षा बलियो बनाउन सकिन्छ।